Je baby in de eerste weken

De dagelijkse controles die je zelf kunt overnemen

Een kraamverzorgende loopt elke dag een vast rijtje na: temperatuur van de baby, hoe het drinken gaat, natte en vuile luiers, de kleur van de huid, de navelstomp en op gezette momenten het gewicht. Komt ze maar kort, vraag haar dan om die controles hardop voor te doen terwijl jij meekijkt, en doe ze daarna zelf onder haar oog. Zo werkt kraamzorg normaal ook: voordoen, samen doen, zelf doen.

Houd een simpel lijstje bij, op papier of in je telefoon: temperatuur, aantal voedingen, aantal natte en vuile luiers, en bijzonderheden. Zo zie je zelf of het de goede kant op gaat, en als je de verloskundige belt heb je meteen concrete informatie. De verloskundige blijft in de kraamweek eindverantwoordelijk en komt sowieso langs; bewaar niet-dringende vragen voor die momenten, maar bel bij twijfel gewoon tussendoor. Daar is ze voor, ook als je weinig kraamzorguren hebt.

Temperatuur: normaalwaarden en wat je doet bij afwijking

Een pasgeborene kan zichzelf nog niet goed warm houden; daarom is temperaturen zo belangrijk. Meet met een digitale thermometer in de billen (rectaal), bij jonge baby's is dat de enige betrouwbare manier. Normaal is ongeveer 36,5 tot 37,5 graden. Meet in de eerste dagen een paar keer per dag, bijvoorbeeld bij de verzorging, en extra als je baby opvallend koel of warm aanvoelt; voel daarvoor in het nekje, niet aan handjes of voetjes, die zijn vaak koel terwijl er niets aan de hand is.

• Onder de 36,5: doe een extra laagje of een mutsje op, leg je baby huid op huid tegen je aan of gebruik een kruik, en meet na een half uur opnieuw. Blijft de temperatuur te laag, bel dan de verloskundige. Ondertemperatuur is bij een pasgeborene net zo serieus als koorts.
• Boven de 37,5: check of je baby niet te warm ligt (te veel laagjes, kruik te dichtbij, warme kamer), pas dat aan en meet opnieuw. Is de temperatuur 38,0 of hoger, bel dan direct de verloskundige of huisarts; bij een baby jonger dan 3 maanden is koorts altijd reden voor meteen contact, ook midden in de nacht.

Gebruik je een kruik, doe dat dan veilig: vul hem met heet water uit de kraan (geen kokend water), draai de dop stevig dicht, controleer bij elk gebruik op lekken en stop hem altijd in een kruikenzak of hoes. Leg de kruik nooit tegen je baby aan, maar langs de rand van het bedje op minstens een handbreedte afstand, en haal hem weg als je twijfelt over de temperatuur.

Drinkt je baby genoeg? Tel de luiers, vertrouw niet op gevoel

Zonder dagelijkse weegmomenten van de kraamzorg zijn luiers je belangrijkste graadmeter. Die zeggen meer dan hoe tevreden je baby oogt; juist een baby die opvallend veel slaapt en nauwelijks huilt kan te weinig binnenkrijgen. Let op deze objectieve punten:

• Natte luiers: als vuistregel dag 1 minstens één natte luier, dag 2 twee, oplopend naar zo'n 5 tot 6 goed natte luiers per dag vanaf dag 5.
• Ontlasting: de eerste dagen zwart en plakkerig (meconium), rond dag 4 tot 5 overgaand in geel en dunner. Die omslag is een goed teken.
• Voedingen: laat je baby de eerste dagen ongeveer 10 keer per 24 uur drinken; vaak aanleggen helpt ook de borstvoeding op gang.
• Gewicht: wat gewichtsverlies in de eerste dagen is normaal, maar je baby hoort binnen ongeveer twee weken terug te zijn op het geboortegewicht. De verloskundige en later het consultatiebureau wegen; vraag bij weinig kraamzorg expliciet wanneer er gewogen wordt.

Bel de verloskundige bij tekenen van uitdroging of te weinig drinken: minder natte luiers dan verwacht, droge lippen, sufheid, moeilijk wakker te krijgen voor de voeding, of voedingen die keer op keer niet lukken. Loopt de borstvoeding stroef, schakel dan vroeg hulp in van de verloskundige of een lactatiekundige; wachten maakt het meestal moeilijker.

Geel zien: meestal onschuldig, soms niet

Veel baby's worden op dag 2 of 3 wat geel; dat komt door galkleurstof (bilirubine) in het bloed en trekt meestal binnen een paar dagen tot twee weken weg. Bij borstvoeding kan het geel wat langer aanhouden. Goed drinken helpt, want je baby plast en poept de kleurstof uit. Bekijk je baby bij daglicht; bij een lichte huid zie je het geel meestal eerst in het gezicht. Bij een donkere of getinte huid is geelheid op de huid lastig te zien; kijk dan naar het oogwit en het tandvlees.

Bel direct de verloskundige of huisarts als:

• je baby al binnen 24 uur na de geboorte geel wordt;
• je baby geel is en daarbij suf wordt of slecht drinkt;
• het geel duidelijk toeneemt of zich uitbreidt richting buik en benen;
• je baby na twee weken nog geel is, zeker als de ontlasting heel licht (stopverfkleurig) is; laat dat beoordelen.

Te veel galkleurstof kan schadelijk zijn, maar is goed te behandelen als het op tijd wordt opgemerkt. Twijfel je of het geel "te geel" is, laat het dezelfde dag nog beoordelen; daar is geen enkele drempel voor nodig.

Navel en verzorging: schoon, droog en met rust laten

De navelstomp droogt vanzelf in en valt meestal binnen één tot twee weken af. Je hoeft er weinig aan te doen: houd hem schoon en droog, maak hem bij vervuiling schoon met water en dep goed droog. Sla de luier onder de stomp om zodat er lucht bij kan en er geen plas tegenaan komt. Een klein beetje oud bloed bij het loslaten is normaal.

Neem contact op met de verloskundige of huisarts als de huid rond de navel rood en gezwollen wordt, als de navel stinkt of pus afscheidt, als hij blijft bloeden, of als je baby daarbij koorts heeft of ziek oogt; dat kan op een infectie wijzen.

Een badje hoeft niet elke dag; twee tot drie keer per week is genoeg, tussendoor wassen met een washandje volstaat. Houd het badje kort, zorg voor een warme kamer, badwater van ongeveer 37 graden (controleer met een badthermometer of je elleboog) en droog je baby snel en goed af, ook het hoofdje. Zo voorkom je afkoelen, waar pasgeborenen gevoelig voor zijn.

Veilig slapen: de regels die echt levens redden

Voorlichting over veilig slapen hoort standaard bij de kraamweek; als er weinig kraamzorg is, moet je dit zelf goed regelen. De Nederlandse adviezen (VeiligheidNL) zijn duidelijk:

• Altijd op de rug te slapen leggen, ook voor een dutje overdag. Buik- en zijligging vergroten het risico op wiegendood aanzienlijk.
• In een eigen bedje, de eerste zes maanden bij voorkeur op jullie slaapkamer. Samen slapen in het ouderbed wordt zeker de eerste maanden afgeraden; samen in slaap vallen op een bank is echt gevaarlijk.
• Een leeg bedje is een veilig bedje: geen dekbed, geen kussen, geen hoofdbeschermers, positioneerkussens, babynestjes of grote knuffels. Gebruik een goed passende babyslaapzak, of een laken met dun dekentje dat strak ingestopt is en laag ligt.
• Niet te warm: een slaapkamer van ongeveer 15 tot 18 graden is prima; in de allereerste weken mag de kamer iets warmer zijn. Voel in het nekje: klam of zweterig betekent te warm, dus een laagje minder.
• Rookvrij: laat niemand roken in huis of bij de baby. Ook borstvoeding geven beschermt tegen wiegendood.

Krijg je van familie hoofdbeschermers of dikke dekentjes cadeau, of zie je op sociale media mooi aangeklede bedjes; leg het naast deze regels en kies voor het lege, saaie bedje. Dat is het veilige bedje.